Posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego w marcu 2026

Posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego odbyło się 25 marca 2026 r. w siedzibie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji. Obradom współprzewodniczyli: ze strony samorządowej Mieczysław Kieca (OPOS), a ze strony rządowej wiceminister Tomasz Szymański.

Spotkanie objęło szereg kluczowych zagadnień dotyczących finansów samorządów, reform systemowych oraz bieżących problemów funkcjonowania JST.

Fundusz Solidarnościowy i podział rezerwy subwencji

Jednym z najważniejszych tematów była propozycja strony samorządowej dotycząca podziału rezerwy subwencji ogólnej na 2026 rok. Wskazano, że mimo wcześniejszego konsensusu wokół reformy dochodów JST, w praktyce pojawiły się znaczące dysproporcje finansowe pomiędzy samorządami.

W odpowiedzi zaproponowano utworzenie Funduszu Solidarnościowego o wartości ok. 361 mln zł, który miałby wesprzeć jednostki:

• o wzroście dochodów poniżej 4%,

• o dochodach na mieszkańca nieprzekraczających średniej krajowej,

• z uwzględnieniem korekt za lata 2024–2025.

Wsparciem objętych miałoby zostać ponad 250 JST. Zaproponowano również partnerski model finansowania (50/50) pomiędzy stroną rządową i samorządową.

Pozostała część rezerwy miałaby zostać podzielona na:

• 40% – drogi lokalne,

• 33% – pomoc społeczna (DPS i piecza zastępcza),

• 27% – edukację.

Reforma edukacji „Kompas Jutra”

Ministerstwo Edukacji Narodowej zaprezentowało założenia reformy „Kompas Jutra”, która ma stanowić odpowiedź na pogarszające się wyniki edukacyjne i dobrostan uczniów.

Zakłada ona m.in.:

• odejście od modelu opartego wyłącznie na wiedzy,

• rozwój kompetencji praktycznych i społecznych,

• wprowadzenie pracy projektowej i większej autonomii nauczycieli,

• zmiany w ocenianiu oraz większy nacisk na dobrostan uczniów.

Reforma ma być wdrażana etapowo od 2026 roku.

Ochrona ludności i Fundusz Bezpieczeństwa i Obrony

Strona samorządowa przedstawiła postulaty usprawnienia wdrażania ustawy o ochronie ludności i obronie cywilnej, w tym:

• konieczność doprecyzowania zasad realizacji programu,

• przygotowania katalogu wydatków,

• wprowadzenia modelu zaliczkowego (na wzór pilotażu podkarpackiego).

Jednocześnie zaprezentowano stan prac nad Funduszem Bezpieczeństwa i Obrony (FBiO) – nowym instrumentem finansowym dla JST.

Fundusz będzie oferował:

• nieoprocentowane pożyczki dla JST,

• długi okres spłaty i możliwe umorzenia,

• wsparcie inwestycji infrastrukturalnych i bezpieczeństwa.

Planowane uruchomienie naborów przewidziano na drugą połowę 2026 r.

Kluczowe problemy systemowe zgłaszane przez samorządy

Podczas posiedzenia wyraźnie wybrzmiało kilka istotnych problemów:

1. Patologie w zabudowie jednorodzinnej

Zwrócono uwagę na wykorzystywanie domów jednorodzinnych do masowego zakwaterowania oraz ich podział na liczne lokale. Zapowiedziano zmiany legislacyjne, w tym:

• obowiązek zmiany sposobu użytkowania,

• kary finansowe,

• ograniczenia podziału lokali.

2. Niejednolite zasady podziału dochodów z nieruchomości Skarbu Państwa

Wskazano na brak jednolitej interpretacji przepisów przez wojewodów, co prowadzi do nierównego traktowania JST.

Strona samorządowa zapowiedziała apel o:

• ujednolicenie zasad,

• zwiększenie udziału JST w dochodach (do min. 50%),

• wstrzymanie postępowań administracyjnych.

3. Problemy systemu ochrony zdrowia

Zgłoszono wniosek o zwołanie dodatkowego posiedzenia KWRiST poświęconego finansowaniu ochrony zdrowia, obejmującego m.in.:

• wynagrodzenia w systemie,

• zadłużenie szpitali,

• planowany system pożyczkowy BGK.

Opinie do projektów legislacyjnych

Strona samorządowa:

• pozytywnie zaopiniowała szereg projektów ustaw i rozporządzeń,

• negatywnie oceniła m.in. projekt zmian w gospodarce wodno-ściekowej (brak deregulacji i utrzymanie roli Wód Polskich),

• zgłosiła istotne uwagi do pakietu deregulacyjnego (zarządzanie ruchem drogowym).

Sprawy różne

W końcowej części spotkania:

• zapowiedziano przegląd składów zespołów KWRiST i ich aktywności,

• zwrócono uwagę na potrzebę zachowania jedności strony samorządowej w kwestiach finansowych,

• zgłoszono postulat wydłużenia terminów realizacji projektów KPO (gospodarka wodno-ściekowa).

Podsumowanie

Posiedzenie Komisji Wspólnej potwierdziło, że kluczowe wyzwania dla samorządów koncentrują się obecnie wokół:

• stabilności finansów JST,

• reform systemowych (edukacja, bezpieczeństwo),

• rosnących napięć w obszarach legislacyjnych i interpretacyjnych.

Jednocześnie widoczna jest potrzeba dalszego dialogu rządu i samorządu, szczególnie w kontekście finansowania systemu ochrony zdrowia oraz wyrównywania dysproporcji dochodowych pomiędzy JST.