Podsumowanie grudniowego posiedzenia KWRiST

Posiedzenie Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego odbyło się w siedzibie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji 17 grudnia 2025 roku. Obradom ze strony samorządowej współprzewodniczył Prezydent Wodzisławia Śląskiego i przedstawiciel Ogólnopolskiego Porozumienia Organizacji Samorządowych Mieczysław Kieca, a ze strony rządowej Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański. Prezentacji wielu zagadnień podjął się Sekretarz strony samorządowej Marek Wójcik.

Na początku spotkania, Dyrektor Narodowego Instytutu Samorządu Terytorialnego prof. Paweł Swianiewicz przedstawił prezentację p.t „Sukces w ogóle, diabeł tkwi w szczególe, czyli o ustawie o dochodach jednostek samorządu terytorialnego z października 2024 r.”. Przedstawione dane były przyczynkiem do szerszej dyskusji na temat stanu i perspektyw dochodów jednostek samorządu terytorialnego.

W podsumowaniu do prezentacji głos zabrał Współprzewodniczący KWRiST Mieczysław Kieca, który zauważył, że zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, strona samorządowa znajduje się w dialogu z Ministerstwem Finansów, którego celem jest w najbliższych miesiącach recenzja i opiniowanie skutków ustawy o dochodach JST. Jak przypomniał, przedstawiciele strony samorządowej odbyli dobre, robocze spotkanie 21 listopada br. z pracownikami Ministerstwa Finansów, po którym oczekujemy uściślenia zasad naliczania środków dla JST.

Do tych słów odniósł się Wiceminister Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasz Szymański, który podkreślił wagę raportu NIST, jako wkładu do początku ważnej dyskusji, która powinna również wybrzmieć podczas sejmowej Komisji Samorządu Terytorialnego.

Następnie głos zabrał Sekretarz Strony Samorządowej Marek Wójcik, który zaproponował szerszą dyskusję nad raportem podczas posiedzenia Zespołu ds. Finansów Publicznych KWRiST. Korzystając z okazji Sekretarz zwrócił się do obecnych na sali przedstawicieli Ministerstwa Finansów z następującymi prośbami:

• o jak najszybsze przedstawienie metodologii naliczania środków dla JST z racji uzupełnianie środków z CIT oraz materiałów służących do sporządzenia tego podziału

• o uwzględnienie możliwości znalezienia środków na uzupełnienie JST w 2026 roku kwoty nie niższej niż 4% rok do roku – jest to rozwiązanie niezbędne, aby naprawić skutecznie pewne błędy pojawiające się w ustawie

Sekretarz poinformował również, że strona samorządowa na prośbę Ministra Finansów wstępnie odpowiada w kontekście przeznaczenia środków na drogi – jak ustalono proponuje się przekazać kwotę 400 mln na zadania, które kiedyś mieściły się w rezerwie dla miast na prawach powiatów i województw (rezerwa drogowa). Stronie samorządowej zależy na tym, aby resort infrastruktury jak najszybciej uruchomił konkurs w tej sprawie, aby można było mieć rozstrzygnięcie nie później niż w kwietniu 2026 roku, aby do końca tego roku projekty zrealizować.

Ponadto Sekretarz zwrócił się z prośbą, aby proces monitorowania ustawy o dochodach był dynamicznie kontynuowany. Już dziś widać, że w akcie prawnym są błędy, które niektórym jednostkom przynoszą niekorzystne rozwiązania. Można generalnie stwierdzić, że rozwiązania spowodowały, że jednostki silniejsze i zamożniejsze są jeszcze silniejsze, a słabsze jeszcze bardziej się osłabiają. W związku z tym strona samorządowa ma szczególną prośbą o to, aby tych słabszych ratować odpowiednimi działaniami systemowymi.

Stanowisko Strony Samorządowej w sprawie finansowania zadań oświatowych

Stanowisko odczytał Współprzewodniczący KWRiST Mieczysław Kieca.

Samorządy terytorialne odgrywają kluczową rolę w systemie oświaty. Odpowiedzialnie i z dużym zaangażowaniem prowadzą łącznie ponad 47 tysięcy szkół i przedszkoli, dbając o wysoką jakość nauczania i wychowywania dzieci i młodzieży. Samorządy, mimo niedoszacowania swoich dochodów, podejmują wiele inicjatyw ukierunkowanych na modernizację infrastruktury oświatowej, poprawę warunków nauczania i zapewnienie bezpieczeństwa uczniów. Obecnie jednostki samorządu terytorialnego procedują uchwalanie budżetu na rok 2026 i wiele spośród nich nie jest w stanie zbilansować bieżących dochodów z bieżącymi wydatkami.

W obliczu kryzysu demograficznego, zwracamy uwagę na potrzebę pilnego podjęcia działań zmierzających do utrzymania wysokiej jakości nauczania i wychowania.

Bez zwiększenia nakładów na prowadzenie szkół i przedszkoli oraz przywrócenia samorządom autonomii w prowadzeniu polityki oświatowej nie uda się zachować dotychczasowych wysokich standardów usług z zakresu edukacji, opieki i wychowania. W 2024 roku w trakcie prac nad opracowaniem nowej ustawy o dochodach jednostek samorządów terytorialnych otrzymaliśmy zapewnienie szybkiego przygotowania i wdrożenia nowego sytemu finansowania zadań oświatowych. Niestety, strona rządowa nie podjęła obiecywanych działań, czego efektem jest rosnące niedoszacowanie systemu oświaty.

Ministerstwo Edukacji Narodowej rezygnuje nawet z poparcia punktowych zmian w tym zakresie. Dowodem jest chociażby decyzja o wycofaniu się z poparcia dla zamrożenia wysokości podstawowej kwoty dotacji dla przedszkoli niesamorządowych z uwzględnieniem aktualizacji oraz wskaźnika 1,03 (art.145l w poselskim projekcie ustawy o zmianie ustawy o finansowaniu zadań oświatowych).

Tymczasem mechanizm finansowania przedszkoli niesamorządowych dodatkowo obciąża samorządy, a jednocześnie ogranicza możliwości konkurowania ofertą edukacyjną placówek samorządowych z nie samorządowymi.

W obliczu pogłębiającego się niżu demograficznego, obecny mechanizm powoduje, że stawki dotacji dla przedszkoli niesamorządowych wzrastają nieproporcjonalnie szybko tylko dlatego, że w przedszkolach samorządowych jest mniej dzieci. W całej strefie budżetowej wzrost wydatków na wynagrodzenia i pozostałe koszty ustalony jest w 2026 roku na poziomie 3 proc. i tożsamy, sprawiedliwy wzrost proponowany był dla przedszkoli niesamorządowych.

Proponujemy w przypadku przedszkoli niepublicznych przekazywanie dotacji w maksymalnej wysokości równej środkom naliczonym na dziecko w potrzebach oświatowych zgodnie z obowiązującymi regulacjami. Oczekujemy, że strona rządowa wywiąże się z przypominanych poniżej zapewnień polityków zawartych w umowie „Koalicji 15 października”: (cytat) - „Uważamy, że powierzenie samorządom odpowiednich kompetencji wraz z zapewnieniem im stosownych środków finansowych zapewnia zarządzanie maksymalnie blisko ludzi. Będziemy zatem dążyć do przywrócenia samorządom szerokiej autonomii.” - „Efektywnie zwiększymy wydatki budżetowe na edukację.”

Stanowisko zostało przekazane na ręce Wiceministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Tomasza Szymańskiego oraz przedstawicieli resortu edukacji.

Informacja o spotkaniu strony samorządowej z MZ i MRiT w sprawie nowelizacji ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych

Spotkanie poprzedziło bezpośrednio posiedzenie plenarne KWRiST, a konkluzję przedstawiła Dyrektor Unii Metropolii Polskich Dorota Bąbiak – Kowalska. Jak zauważyła strona samorządowa zwróciła uwagę na występujący brak jednolitego katalogu opłat cmentarnych oraz na fakt, że od co najmniej 2 lat pojawia się nowa linia orzecznicza, która kwestionuje regulaminy na cmentarzach komunalnych wprowadzających opłaty za usługi cmentarne. To powoduje ogromne konsekwencje finansowe dla samorządów i wprowadza nierównowagę w dostępnie do usług. Na podstawie tych problemów, Unia Metropolii sformułuje odpowiednią propozycję zmian legislacyjnych, do przygotowanego przez MSWiA projektu ustawy znoszącej bariery w funkcjonowaniu JST.

W dalszej części spotkania strona samorządowa zaopiniowała pozytywnie:

1. Projekt raportu o pomocy publicznej w Polsce udzielonej przedsiębiorcom w 2024

2. Projekt rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie przypadków, w których nie stosuje się art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o warunkach dopuszczalności powierzenia pracy cudzoziemcom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej

3. Projekt rozporządzenia Rady Ministrów zmieniający rozporządzenie w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (RD245) (Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej)

4. Wniosek Ministerstwa Finansów i Gospodarki o opinię w sprawie proponowanych zmian w kształceniu w szkołach w zawodach z sektora optyki i mechaniki precyzyjnej – wykreślenie zawodów: optyk-mechanik, mechanik precyzyjny, technik optyk i zastąpienie ich nowymi zawodami: optoelektronik, technik optoelektroniki oraz technik optyki okularowej

5. Projekt rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie granicy portu morskiego w Łebie

6. Wniosek Ministra Infrastruktury o opinię w sprawie wprowadzenia zmian do podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik lotniskowych służb operacyjnych

7. Wniosek Ministra Infrastruktury o opinię w sprawie wprowadzenia podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik operator kontroli bezpieczeństwa portu lotniczego

8. Wniosek Ministra Infrastruktury o opinię w sprawie wprowadzenia zmian do podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik mechanik lotniczy

9. Wniosek Ministra Infrastruktury o opinię w sprawie wprowadzenia zmian do podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik awionik

10. Projekt rozporządzenia Ministra Funduszy i Polityki Regionalnej zmieniającego rozporządzenie w sprawie udzielania regionalnej pomocy inwestycyjnej w ramach programów regionalnych na lata 2021-2027

11. Projekt uchwały zmieniającej uchwałę Rady Ministrów w sprawie „Rządowego programu ograniczania przestępczości i aspołecznych zachowań Razem bezpieczniej na lata 2025-2028” (ID164) (Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji) – wysłano 24.11.25 r.

Dla pełnego obrazu przebiegu spotkania należy dodać, iż:

• Strona samorządowa zaopiniowała negatywnie Projekt rozporządzenia Rady Ministrów zmieniający rozporządzenie w sprawie wynagradzania pracowników samorządowych (RD245)